hyperosmolar hyperglycemic nonketotic syndrome

این سندروم وضعیت وخیمی است که با هایپر اسمولاریتی و هیپر گلیسمی همراه با کاهش سطح هوشیاری مشخص می شود و در عین حال کتوزیس وجود ندارد و یا بسیار حداقل است . مشکل بیمار در چنین وضعیتی ، مقاومت نسبت به انسولین است .

به دلیل ایجاد هیپر گلیسمی ، بیمار به شدت دچار دیورز اسموتیک شده ، مقادیر بسیار بالایی مایعات از دست می دهد . همزمان ، جهت حفظ اسمولالیته خون ، آب از فضای داخل سلولی به فضای خارج سلولی شیفت پیدا می کند . با ایجاد گلوکزاوری و دهیدراتاسیون ، هایپرناترمی و افزایش اسمولالیته خون رخ می دهد .

این سندرم اغلب در سنین 50 تا 70 سال در افرادی که سابقه شناخته شده ی دیابت را ندارند ، و دچار دیابت نوع 2 هستند اتفاق می افتد . همچنین بیماری هایی نظیر پنومونی یا حمله مغزی و نیز مصرف داروهایی نظیر تیازید ها که جلوی مصرف انسولین را می گیرند و همچنین دیالیز می تواند عامل بروز آن باشد . به علاوه در سابقه بیمار پلی اوری همراه با مصرف کافی مایعات به مدت چندین روز یا هفته دیده می شود .

تفاوت این بیماری و کتواسیدوز در آن است که ، در کتواسیدوز ، انسولین به میزان کافی در دسترس سلول ها قرار ندارد و این امر باعث شکسته شدن گلوکز ذخیره ، پروتئین و چربی و ایجاد اجسام کتونی و در نهایت کتواسیدوز می گردد ، در حالی که این سندروم ، میزان انسولین به حدی است که از یک طرف برای جلوگیری از هایپر گلایسمی کم است و از طرف دیگر به اندازه ای هست که از شکستن چربی ها جلوگیری کند . بدین ترتیب بیمار دچار پلی اوری و پلی دیپسی می شود ، اما تا زمان ظهور اختلالات عصبی و کاهش سطح هوشیاری ، قادر به تحمل وضعیت موجود می باشد .

تظاهرات بالینی

علائمی که می تواند پرستار بخش اورژانس را به وجود این اختلال مشکوک کند شامل موارد زیر است :

• کما

• دهیدراتاسیون همراه با خشکی مخاط ها و کاهش تورگور پوستی

• هیپوتانسیون

• علائم متغیر نورولوژیک نظیر تغییر در حواس ، تشنج ، همی پارزی

با اندازه گیری سطح گلوکز خون ، الکترولیت ها ، BUN ، CBC ، اسمولالیته سرم و آنالیز گازهای خون شریانی می توان به وضعیت بیمار پی برد . سطح قند خون معملا بین mg/dl 1200 – 600 و اسمولالیته بالای mosm/kg 350 است . بررسی الکترولیتها و BUN میزان وخامت دهیدراتاسیون را نشان می دهد .

تغییرات سطح هوشیاری ، اختلالات موضعی عصبی و بروز توهم به دلیل دهیدراتاسیون سلول های مغز رخ می دهد . افت فشار خون وضعیتی نیز شایع است .

مداخلات درمانی

اهداف درمانی مشابه کتواسیدوز دیابتیک بوده و شامل موارد زیر است :

• جایگزینی مایعات

• تصحیح عدم تعادل الکترولیتی

• تجویز انسولین

به دلیل بالا بودن سن این افراد ، مانیتورینگ دقیق مایعات و وضعیت الکترولیتی مهم است . زیرا همیشه خطر بروز نارسایی حاد قلبی و دیسریتمی قلب وجود دارد . بهتر است برای بیمرا کاتتر CVP کار گذاشته شود و فشار ورید مرکزی مکررا مورد کنترل قرار گیرد . سایر اقدامات درمانی وابسته به بیماری زمینه ای است . به طور کلی اقدامات درمانی تا 3 الی 5 روز بعد که وضعیت نورولوژیک بیمار به حالت طبیعی بر می گردد ادامه می یابد .

برگرفته از کتاب جامع فوریتهای پرستاری

تالیف ملاحت نیک روان مفرد